Dlaczego mówić circles, jeśli mówimy cats?
Początkowa litera c wybrzmiewa jako {s} w circles, a jako {k} w cats. Źródłem obydwu słów jest łacina, circulus oraz cattus, bądź catta, dla kota żeńskiego rodzaju.
Rzecz tu o wymowie łaciny Wielkiej Pieczęci USA zgodnie z klasyką — i wiedząc, co i jak.
Także w imieniu Cyceron, antyczna łacina miała dźwięk jakiego dziś angielski nie ma prawie wcale, pisany [ts] w skrypcie fonetycznym. W polskim jest to dźwięk {c}, takoż zapisywany w fonetyce polskiej.
Da się go utworzyć mówiąc {s} i zamykając na podniebieniu twardym jak dla {t}.
Rosyjski, polski lub niemiecki mają {c} w słówkach pochodzących od łacińskich wartości dzisiętnych, jak cent lub zehn, dziesięć.
Łacińskie centesimus odnosiło się do części setnej, a centenionalis nazywano monetę.
Możemy wrócić do circles oraz cats. Angielskie słówka pochodzące z łaciny wybrzmiewają literkę c jako {s} przed samogłoskami przednimi, a jako {k} przed tylnymi, oraz wszystkimi dźwiękami niesamogłoskowymi. Łacina klasyczna tak samo się miała dla {k}. Przed samogłoskami przednimi ludzie mówili {c}
Fonetyczne nazwy dźwięków mowy bywają podważane, stąd ogólne pojęcie dźwięków niesamogłoskowych. Odróżniamy samogłoski tylne od przednich po pozycji języka. Nawet jeśliby nadąć usta dla {u}, język utworzy samogłoskę tylną.
Rosyjski, polski i niemiecki bywają też nazywane językami ■Szlaku bursztynowego. Przyjęły łacińskie {c} w rozmowach handlowych, a zaczęły używać literki c wraz z jej dźwiękiem także w słownictwie rodzimym. Nie ma w tych językach wzorców klasycznych jak circles i cats, a dźwięk {c} zaczęto stosować gdzie go w łacinie nigdy przedtem nie było.
■→Wikimedia Audio
‘Informacja’ po niemiecku
■→Wikimedia Audio
‘Informacja’ po polsku
■→Wikimedia Audio
‘Informacja’ po rosyjsku
Dlaczego ludzie znad Tamizy nie adoptowali dźwięku {c}, jeżeli stało się tak wśród ludzi nad Bałtykiem?
Cóż, możliwa jest teoria iż — jak ludzie znad Loary — nie mieli na tyle ■bursztynu.
Wody Bałtyku przynosiły dużo bursztynu, a Szlak sprzyjał łacińskiej mowie. Zdarza się, że Szlak jest nazywany po angielsku road, ale rejon nie miał starożytnej „drogi szybkiego ruchu”, jak ■Via Appia, a poruszano się pieszo, na kopytach, bądź wiosłach, jak pozwalała powierzchnia planety.
Francuzi czy Anglicy nie mieli wielu okazji do kontaktu w mowie, a uczyli się łaciny bardziej poprzez manuskrypty, przystosowując łacińskie dźwięki do swej rodzimej mowy.
Źródeł pisanych po łacinie była obfitość; kopiowano je i przewożono dla celów szkolnych. Angielski czy Francuski prawie że {c} nie mają, a ich tolerancja na {v} pozostaje niska wewnątrz sylab. [Svastika] jest niesławnym wyjątkiem we francuskim.
Wracając do Wielkiej Pieczęci: jak ją czytać z digrafem œ?
E pluribus unum
Annuit cœptis
Novus ordo seclorum.
Łaciński digraf œ brzmiał {e}, gdyż taka pisownia często zaznaczała coś jak greckie pochodzenie słówka, na przykład ■coeruleus wywieść się da od ■κειρύλος (keirulos), a dziś słówkiem jest w angielskim ■cerulean. Oznaczenie jest tylko w pisowni, a nie w dźwięku; greka ma tu {k}.
Ponieważ {e} to samogłoska przednia, wymawiamy literkę c jako {c}, w słówku {ceptis}. Porównując angielski, słówka jak inception lub concept pochodzą od łacińskiego cœpio.
Starożytni zachowywali niesamogłoskowe powtórzenia; jest też takie w słówku {codzien—ny}. No i już:
{e pluribus unum}
{an—nuit tseptis}
{novus ordo seklorum}. Pisownia jak coeruleus wskazuje na czasy przed rzymskim imperium, stąd możemy wiedzieć że łacina w Wielkiej Pieczęci USA nie jest łaciną imperialną.
Zapraszam do lektury o sensie słownym łaciny Pieczęci:
■A New People
Out of one, many, mówią sybillińskie wersety.
Out of many, one, mówi Pieczęć.
Wergiliusz pisał dla Oktawiana Augusta, który proskrybował i zgładził Cycerona. Założyciele może i używali poety do nauki łaciny, ale czy podążaliby za nim względem sensu słów Wielkiej Pieczęci? ■Więcej
■Ten tekst jest też dostępny po angielsku.
REKLAMA
Świat może i nigdy nie widział jej oryginalnego pisma, jeśli jej umiejętność została wzięta za nadnaturalną. Zapraszam do Wierszy Emilii Dickinson w przekładzie Teresy Pelka: zwrotka tematyczna, notki o inspiracji greką i łaciną, korelacie z Websterem 1828 oraz wątku arystotelesowskim, Rzecz perpetualna — ta nie zasadza się na czasie, ale na wieczności.
Wolny dostęp,
■PDF w Internet Archive
■E-pub
■Okładka twarda, 268 stron
TERESA PELKA IN POLISH 
